Collectieve actie (WAMCA) uitgelegd: hoe werkt een massaclaim?

Achter elke massaclaim zonnepanelen zit dezelfde wet: de Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie, kortweg WAMCA. Dit artikel legt stap voor stap uit hoe zo'n procedure verloopt en wat een rechter eerst moet beoordelen. Het is algemene informatie, geen juridisch advies, en het zegt niets over de kansen van een bepaalde claim.

Wat is de WAMCA?

Voor 2020 bestond al een collectieve actie, maar daarmee kon alleen een verklaring voor recht worden gevraagd, geen geld. De WAMCA veranderde dat: sinds 1 januari 2020 kan een organisatie ook een schadevergoeding eisen voor een hele groep. Het doel is volgens de wetgever om massaschade, waarbij veel mensen een vergelijkbare schade lijden, efficiënt af te handelen in plaats van duizenden losse zaken.

De wet geldt voor claims tegen bedrijven én tegen de overheid. Een claim tegen de Staat, zoals de voorgenomen salderingsclaim, verloopt formeel op dezelfde manier als een claim tegen een energieleverancier.

De stappen van een collectieve actie

1. Overleg vooraf. De organisatie moet minstens twee weken met de wederpartij overleggen over een minnelijke oplossing voordat zij dagvaardt.
2. Dagvaarding. De organisatie vraagt de rechtbank om een collectieve vordering te behandelen. Zij moet dan ook al informatie over zichzelf, haar financiering en haar werkwijze openbaar hebben gemaakt.
3. Ontvankelijkheid. De rechter toetst onder meer of de organisatie voldoende representatief is, goed bestuurd en gefinancierd wordt, en of de zaak genoeg gemeenschappelijke kenmerken heeft. Die toets heet de ontvankelijkheidsfase (Osborne Clarke beschrijft de eisen).
4. Exclusieve belangenbehartiger. Na de eerste dagvaarding hebben andere organisaties drie maanden om zich te melden. Daarna wijst de rechter één organisatie aan die de zaak voert.
5. Opt-out of opt-in. Dit bepaalt of je meedoet. Bij opt-out ben je als Nederlandse benadeelde automatisch gebonden aan de uitkomst, tenzij je je binnen de termijn afmeldt. Bij opt-in moet je je juist actief aanmelden.
6. Inhoudelijke behandeling en uitkomst. De zaak eindigt in een vonnis of een schikking. De rechter moet een schikking voor de hele groep goedkeuren.

Of je meedoet of niet, kan invloed hebben op wat je later zelf nog kunt doen. De Rechtspraak legt uit hoe de keuze werkt; lees dat vóórdat een termijn verloopt. Meestal wordt de groep via een openbare mededeling of via de organisatie geïnformeerd over de afmeldtermijn, dus houd de website van de organisatie in de gaten als je je hebt aangemeld.

Opt-in en opt-out in gewone taal

Let op het verschil tussen je aanmelden op de website van een claimorganisatie en de formele opt-out bij de rechtbank. Het eerste is een afspraak met die organisatie, het tweede is een procesregel. Hoe jouw situatie precies ligt, bepaalt de rechter in de zaak en de organisatie moet erover informeren.

Een collectieve actie is niet de enige weg. Individuele consumenten kunnen nog steeds zelf een klacht indienen of een zaak aanspannen, en voor kleinere bedragen bestaan geschillencommissies. Het voordeel van een collectieve procedure is dat de kosten en het risico over een grote groep worden verdeeld; het nadeel is dat je minder zeggenschap hebt over de koers van de zaak en dat een schikking voor de hele groep geldt. Welke afweging bij jou past, is een persoonlijke keuze waar wij geen oordeel over hebben.

Wie mag zo'n zaak voeren, en wie betaalt?

De wet stelt eisen aan de organisatie achter een collectieve actie. Zij moet een stichting of vereniging zijn met volledige rechtsbevoegdheid, een toezichthoudend orgaan hebben en een website waarop haar werkwijze en financiering openbaar zijn. Ook moet zij kunnen laten zien dat zij de kosten van de procedure kan dragen. Veel organisaties werken daarom met een procesfinancier, die bij succes een deel van de uitkering krijgt. Hoeveel dat is, staat in de openbare informatie van de organisatie zelf; de Consumentenbond noemt voor claims in het algemeen vergoedingen tussen 10 en 25 procent. Waar organisaties niet goed over informeren, is een reden om kritisch door te vragen.

Verlies je de zaak, dan kan de organisatie in principe worden veroordeeld in de proceskosten van de andere partij. Dat is een van de redenen dat financiering zo'n belangrijk punt is in de ontvankelijkheidsfase.

Hoe lang duurt het en waar vind je zaken?

Een vaste doorlooptijd bestaat niet. De Rijksoverheid publiceerde in november 2025 de vijfjaarsevaluatie van de WAMCA door het WODC, met onder meer de suggestie dat de voorfase van zaken korter zou kunnen. Wij hebben de precieze cijfers over doorlooptijden en uitkomsten niet kunnen uitlezen en noemen daarom geen gemiddelde. Zeker is dat de Consumentenbond zulke procedures duur en tijdrovend noemt.

Alle collectieve vorderingen staan in een openbaar register: het Centraal Register voor Collectieve Vorderingen op rechtspraak.nl. Daar zie je welke organisatie een zaak voert, bij welke rechtbank en in welke fase. Voor de salderingsclaim hebben wij niet kunnen vaststellen of er een dagvaarding is uitgebracht; kijk daarom zelf in dat register. Wat de claim beoogt, staat in de uitleg over de massaclaim, en wat aanmelden inhoudt in dit artikel over aanmelden. Meer over het einde van saldering zelf lees je bij de salderingsregeling.

Lees ook

SalderenMassaclaim zonnepanelen en saldering: wat is er aan de hand?

SalderenClaim tegen terugleverkosten: wat is er aan de hand?