Variabel of vast energiecontract: wat is het verschil?

Bij een vast energiecontract staat je leveringstarief tot de einddatum vast; bij een variabel energiecontract mag de leverancier het tarief wijzigen. Variabel of vast energiecontract: hieronder zie je het verschil in prijs, in zekerheid en in wat je leverancier mag veranderen, met de medianen van september 2026. Een advies geven wij niet.

Wat is het verschil tussen een variabel en een vast energiecontract?

Het verschil begint bij wie het risico draagt. Bij een vast contract staat je tarief tot de einddatum vast: je betaalt niet meer als de prijzen stijgen en hebt geen voordeel als ze dalen (ConsuWijzer). Bij een variabel contract mag de leverancier het tarief veranderen, omhoog en omlaag, op de momenten uit je voorwaarden. Meer staat bij variabel energiecontract.

Dit artikel werkt de keuze tussen twee contractvormen uit; het overzicht met drie vormen staat bij vast, variabel of dynamisch contract.

Milieu Centraal noemt bij vast rust, maar ook dat je niet minder betaalt als de prijzen dalen en dat eerder overstappen een boete kan kosten (ConsuWijzer noemt dat een opzegvergoeding). Bij variabel betaal je minder als de prijzen dalen en kun je overstappen wanneer je wilt, maar meer als ze stijgen. Onze eigen lezing: vast biedt meer zekerheid, variabel meer flexibiliteit. De ACM schreef in 2023 dat leveranciers voor een vaste prijs een risico-opslag rekenen, te vergelijken met een verzekeringspremie: bij de drie grootste leveranciers rond de 10% van de kale leveringsprijs, een illustratie volgens de ACM. Een actueler cijfer vonden wij niet.

Variabel of vast energiecontract: wat is goedkoper in 2026?

Hieronder de mediaan van de aangeboden gascontracten voor nieuwe klanten, in euro per m³, niet wat jij nu betaalt. De bron (Consumentenbond, cijfers ACM, bijgewerkt 5 oktober 2026) vermeldt niet of belasting en btw erin zitten.

Onze eigen rekensom: variabel lag in september 2026 € 0,11 onder 1 jaar vast (6,9% van € 1,60), in september 2025 € 0,06 erboven (4,8% van € 1,24) en in september 2024 € 0,04 eronder (3,0% van € 1,32). Bij stroom lagen variabel en 1 jaar vast in september 2026 allebei op € 0,29 per kWh en 2 jaar of langer op € 0,27 (zelfde bron).

Bronnen zeggen hier niet hetzelfde. Volgens de Consumentenbond ben je bij een vast contract vaak goedkoper uit dan bij een variabel contract, doordat je bij een vast contract vaak een bonus krijgt (11 mei 2026). ConsuWijzer schrijft dat vaste contracten vaak duurder zijn dan een contract met een variabel of dynamisch tarief (28 juli 2026). De tabel noemt geen bonus.

Wat staat er vast bij een vast contract en wat mag een variabel contract wijzigen?

• Vast. Het tarief per kWh of m³ verandert niet. Belastingen en netbeheerkosten mag de leverancier wel doorberekenen (ConsuWijzer, 22 juli 2026). Volgens de ACM mag een vaste prijs voor levering alleen in uitzonderlijke gevallen worden aangepast, vooralsnog alleen bij netbeheerkosten, energiebelasting of btw (6 augustus 2026).
• Variabel. De leverancier mag het tarief veranderen, meestal op vaste momenten, bijvoorbeeld elke 3 maanden, en meldt het minimaal 1 maand van tevoren (ConsuWijzer). De Consumentenbond noemt vaak 2 keer per jaar; de ACM schreef op 11 september 2026 dat tarieven meestal vier keer per jaar wijzigen.
• Modelcontracten. Het standaard modelcontract met variabele tarieven mag wijzigen op 1 januari, 1 april, 1 juli en 1 oktober (ACM-besluit, 12 december 2025); de ACM verwachtte in december 2025 dat leveranciers dit uiterlijk 1 april 2026 aanbieden. Het vaste modelcontract loopt 12 maanden met vaste tarieven.

Hoe snel werkt een prijsverandering door bij vast en bij variabel?

Aangeboden vaste contracten reageren snel: de ACM zag ze in juli 2026 met 5 tot 11% stijgen ten opzichte van de maand ervoor, terwijl variabele tarieven vaak per kwartaal worden aangepast (13 augustus 2026). Van de piek in februari 2025 tot december 2025 daalden aangeboden contracten 14% (langlopend vast), 8% (1 jaar vast) en 7% (variabel) (ACM, 19 december 2025). Dit zijn aangeboden tarieven voor nieuwe contracten. Meer staat bij hoe snel energieleveranciers hun tarieven aanpassen.

Vast of variabel energiecontract opzeggen: wat kost dat?

Een variabel contract mag je altijd zonder opzegvergoeding opzeggen; de opzegtermijn staat in je contract en is maximaal een maand (ConsuWijzer, 6 oktober 2026). Bij een vast contract kan een opzegvergoeding gelden, alleen als het een contract voor bepaalde tijd is, de looptijd nog niet voorbij is en de vergoeding in het contract staat. Is de energie duurder geworden, dan betaal je volgens ConsuWijzer geen vergoeding, want dan maakt de leverancier geen verlies. De berekening staat bij opzegvergoeding bij een vast energiecontract.

Wie heeft een vast en wie een variabel energiecontract?

Volgens de ACM had in juli 2026 55% van de huishoudens een vast contract, 37% een variabel en 8% een dynamisch contract (13 augustus 2026). Eerder noemde de ACM 54%, 39% en 7% (nieuwsbericht 5 maart 2026) en ca. 53%, 40% en 7% (19 december 2025). In maart en april 2026 steeg het aantal vaste contracten netto met 110.000 en 40.000, vrijwel volledig van consumenten met een variabel contract (ACM, 11 juni 2026). Het CBS telde over 2025 53% vaste en 47% variabele contracten, in twee categorieën; eigenaren van een woning hadden vaker een vast contract (58%) dan huurders van een corporatiewoning (50%).

Wat gebeurt er met een vast contract als de looptijd afloopt?

Loopt je vaste contract af en doe je niets, dan verandert je vaste tarief in een variabel tarief; de leverancier meldt de nieuwe tarieven minstens 30 dagen vooraf (ConsuWijzer, 22 juli 2026). Volgens de Consumentenbond hebben veel mensen daardoor een variabel contract zonder dat ze daar bewust voor kozen, en dat hoeft niet voordelig te zijn.

Wat zeggen de ACM en de Consumentenbond over de afweging?

De ACM schrijft dat elk contracttype een andere balans kent tussen zekerheid en risico (13 augustus 2026) en dat het van je persoonlijke situatie en voorkeuren afhangt welk type het meest passend is (11 september 2026). De Consumentenbond schrijft dat variabel aantrekkelijk kan zijn als je verwacht dat de prijzen dalen, en dat niemand weet hoe hoog de tarieven over een half jaar zijn. Een advies geven wij niet. Wat je zelf kunt nakijken: het type en de einddatum, de momenten waarop het tarief mag wijzigen, en de opzegtermijn.

Veelgestelde vragen

Is een vast of variabel energiecontract goedkoper?

Dat wisselt. In september 2026 was de mediaan van aangeboden variabele gascontracten 1,49 euro per m3, tegen 1,60 bij 1 jaar vast; in september 2025 was dat 1,30 tegen 1,24 (ACM-cijfers via de Consumentenbond, aanbod voor nieuwe klanten).

Wat is het nadeel van een variabel energiecontract?

Volgens Milieu Centraal betaal je meer als de prijzen stijgen en heb je meer onzekerheid dan bij een vast contract. Daar staat tegenover dat je minder betaalt als de prijzen dalen en kunt overstappen wanneer je wilt.

Kan mijn leverancier een vast tarief tussentijds verhogen?

Niet zomaar. Het leveringstarief staat vast, maar belastingen en netbeheerkosten mag de leverancier wel doorberekenen. Volgens de ACM mag een vaste prijs voor levering alleen in uitzonderlijke gevallen worden aangepast.

Hoeveel mensen hebben een vast en hoeveel een variabel contract?

Volgens de ACM had in juli 2026 55 procent van de huishoudens een vast contract, 37 procent een variabel en 8 procent een dynamisch contract.

Bij EnergieSignaal houden we de stroomprijs voor je in de gaten. Wij sturen je een bericht als stroom goedkoop is, ook als je een vast of variabel contract hebt. Een wijziging van je tarief meldt je leverancier. Zo werkt het.

Lees verder: Wat is het beste moment voor een vast energiecontract?.

Lees ook

ContractenWat is het beste moment voor een vast energiecontract?

ContractenNadelen van een variabel energiecontract: wat zijn de risico's?